‎📍ዝተበልዐ(ዝበስበሰ) ስኒ (Dental Caries) ?

By Dr. Fanaye Assefa(DDM) · 17 August 2026

ብ ዶ/ር ፋናየ ኣሰፋ ( Doctor of Dental Medicine - 📞0932259900)
‎
‎- ብጉድለት ፅሬት ስኒ ዝመፅእ ሕዱር ሕማም ስኒ ኮይኑ ጠንካራ ክፋል ስኒ (enamel, dentin, and eventually the pulp) ክብላዕ( ክብስብስ) እንተሎ እዩ ፡፡
‎
‎- እንተዘይተሓኪሙ ቃንዛ፡ ረኽሲ፡ ምብስባስ ስኒን ንሓፈሻዊ ጥዕና ዝፀሉ ፀገማትን ከስዕብ ይኽእል።
‎
‎📌 ጠንቅታት (Causes)
‎
‎- ምብስባስ ስኒ ብሰንኪ ምውህሃድ ኣርባዕተ ቀንዲ ጠንቅታት ዝከሰት እዩ፡-
‎
‎1) ኣብ ስኒ ዘለዉ ባክቴሪያታት ( Dental plaque bacteria)
‎- ኸም Streptococcus mutans ን Lactobacillus ን ዝኣመሰሉ ባክቴሪያታት ኣብ ምግቢ ዝረኽብዎ ሽኮር ብምሕቃቕ ኣሲድ የመንጭዉ ።
‎
‎2) ተደጋጋሚ ሽኮር ትሕዝቶ ዘለዎም ምምጋብ
‎
‎3) ንምብስባስ ዝተቓልዑ ክፋላት ስኒ
‎
‎4) ግዜ
‎
‎- ንዓመታት ዝፀንሐ ረክሲ ስኒ ፡ ዝህሉ ተደጋጋሚ ናይ ኣሲድ ምምንጫው ፡ ንስኒ ደረጃ ብደረጃ ክብስብስ ይገብሮ ።
‎
‎📌 ቀንዲ ዘጋልፁ ምክንያታት (Risk Factors)
‎
· ‎ጉድለት ፅሬት ኣፍን ስንን
· ‎ብስሩዕ ስኒ ዘይምሕፃብ
· ‎ፍሉኦራይድ ዘለዎ ሳሙና ስኒ ወይ ብፍሉኦራይድ ዝበልፀገ ማይ ዘይምጥቃም
· ‎ምድራቕ ኣፍ (ትሑት ምምራት ምራቕ)
· ‎ተደጋጋሚ ምግቢ ምብላዕ (snacking)
· ‎ዝለዓለ ሽኮር ዘለዎ ምግቢ ምምጋብ
· ‎ሽጋራ ምትካኽ (ትምባኾ)
· ‎ምድራቕ ኣፍ ዘስዕቡ መድሓኒታት ምውሳድ
· ‎ሕማም ሽኮርን (Diabetes) ካልኦትን
‎
‎📌 ምልክታት ዝተበልዐ ስኒ 'ታይ 'ዮም ?
‎
‎ኣብ ፈለማ እዞም ምልክታት ክህልዉ ይክእሉ ፡-
‎
· ‎ሕብሪ ስኒ (ቡኒ ወይ ፀሊም ሕብሪ) ይቅየር
· ‎ዝረአ ዝተቦርቦረ (cavity) ስኒ ይህሉ
· ‎ንዉዑይ ወይ ዝዝሓለ ምግቢ ሓያል ስምዒት ምህላው (sensitivity)
‎
‎ኣብ ዝገደደ ደረጃ እንተበፂሑ ድማ ፡-
‎
· ‎ዘየቋርፅ ቃንዛ ስኒ
· ‎ምግቢ እንተሓይኹ ቃንዛ ምህላው
· ‎ሕማቕ ጨና ኣፍ
· ‎ኣብ ዙርያ ስኒ ወይ ግርፃን ምሕባጥ
· ‎መግሊ ካብ ስኒ (Dental abscess)
· ‎ረስንን ናይ ገፅ ምሕባጥን ከጋጥም ይኽእል እዩ ፡፡
‎
‎📌 ብኸመይ ምክልኻል ይክኣል ?
‎
‎- ምብስባስ ስኒ ( Dental Decay) ሓደጋ በዞም ዝስዕቡ ምንካይ ይከኣል፡
‎
· ‎መዓልታዊ ንጉሆን ምሸትን ፍሎራይድ ብዘለዎ ሳሙና ስኒ ምሕፃብ (ንመብዛሕትኦም ሰባት ≥1,000 ppm ፍሎራይድ ዘለዎ)።
‎
· ‎መዓልታዊ መንጎ ስንታት ብናይ መንጎ ስኒ ብሩሽ (dental floss) ምፅራይ።
‎
· ‎ሽኮር ዝበዝሖም ምግብታትን መስተታትን ምቅናስ፡፡
‎
· ‎ፍሎራይድ ዘለዎ ማይ ምስታይ (እንተተረኺቡ)
‎
· ‎ብሓኪም ስኒ ስሩዕ ምርመራን ምፅራይን ምክያድ ።
‎
· ‎ልዑል ሓደጋ እንተሃልዩ ፍሎራይድ ቫርኒሽ ወይ ናይ ስኒ መሸፈኒ (dental sealants) ምውሳድ።
‎
· ‎ሽጋራ ምትካኽ (ትምባኾ) ምውጋድ ።
‎
· ‎ምድራቕ ኣፍ ተኸላኸል ፡ እኹል ማይ ምስታይን።
‎
· ‎ካብ ህፃንነት ኣትሒዝካ ፅቡቕ ናይ ኣፍን ስንን ፅሬት ምሕላው።
‎
‎👉 የስተውዕሉ ፡- ንዝኾነ ይኹን ፀገም ጥዕና ፥ ስሩዕ ምርመራ ወይ ክንክን ስኒ ፥ ግርፃንን ኣፍን ምርጭኦም ሆስፒታል ትግሃት-ሽረ ይኹን ፡፡ ብሓኪም ስንን ዘመናዊ ናውቲ ሕክምናን ዝተሓገዘ ግልጋሎት ክረኽቡ እዮም ፡፡
‎__________________________
‎
‎ሆስፒታል ትግሃት — ዋሕስ ጥዕናኹም!
‎
‎🏠ኣድራሻ፡- ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ፣ ቀበሌ 05 (ኣብ ጎኒ ኢ